Niceville: De vermissing - Carsten Stroud

In een klein stadje gelegen in de dreigende schaduw van de rotsformatie Tallulah’s wall vinden buitensporig veel vermissingen plaats. De veelbewogen geschiedenis en duistere legendes blijken letterlijk levendiger dan verondersteld, ontdekt oud-marinier en agent Nick Kavanaugh in dit eerste deel van de serie in wording Niceville.

Statistisch gezien zijn 179 verdwijningen binnen 80 jaar op zijn zachtst gezegd opmerkelijk. Een onderzoek hiernaar door Nicks schoonvader wordt afgebroken als zijn vrouw omkomt bij een merkwaardig auto-ongeval . Haar raadselachtige laatste woorden worden niet aan de grote klok gehangen: “Zij gebruikt de spiegels”.

Er duikt een spiegel op in de speurtocht naar een verdwenen jongen. In de laatste videobeelden van hem is te zien hoe het jong verschrikt in een eeuwenoude spiegel blikt. Een seconde later is hij verdwenen. Rara, hoe kon dit gebeuren zónder dat er met de opnames werd geknoeid of aliens bij betrokken zijn.

Mis(lukte)daden

Prozaïscher zijn de verrichtingen van Tony Bock. Een typische underdog die gegriefd, getroubleerd en op wraak belust is na zijn (v)echtscheiding. Hij dupeert lukraak wat mensen met fake tips aan de politie en waagt zich aan chantage middels compromitterende foto’s. Lang leve het 'anonieme' internet.

Twee criminelen en een corrupte  politiescherpschutter pakken het al niet veel professioneler aan. Alle politie-eenheden afknallen tijdens een bankroof, dat is toch vragen om (extra) problemen. Net als de verdeling van de buitgemaakte twee miljoen dollar. A crook is a crook; dan maak je elkaar toch gewoon af? En anders doen de Chinezen wier kluis eveneens geleegd werd dat uiteindelijk wel.

 Bovennatuurlijk

Kortom, criminaliteit is strijk en zet in het zo aardige Niceville, ooit gesticht door vier families die echter sinds de jaren twintig van de vorige eeuw met elkaar in de clinch liggen. Een beetje onverwacht schuilt het gevaarlijkste kwaad alleen niet in de criminele aard van de mens, maar zoals blijkt in de mystieke kracht die er rondwaart.

Het was misschien handig geweest als er op de achterflap of omslag –in ieder geval érgens- van het boek vermeld wordt dat het hier gaat om een bovennatuurlijke thriller.  De wat teergevoeligere lezer (zoals ondergetekende) haakt wellicht af na een pagina of dertig wanneer de suspense een akelig horrorbijsmaakje  begint te krijgen.

Stephen King

Je wordt overigens een beetje op het verkeerde been gezet. Het horrorgehalte valt in zijn algeheel méé. De mystiek blijft lang onvatbaar en roept allerlei vragen op, maar de onthulling en ontknoping  zijn daarentegen wat banaal en zelfs een beetje teleurstellend.

Stroud is onmiskenbaar een bewonderaar en navolger van Stephen King. Hier en daar weet hij de toon van de master-of-suspense  te raken en ook de meerdere, met elkaar verwoven verhaallijnen doen denken aan bijvoorbeeld Kings The stand.  Helaas mist Stroud het sterke sociologische inzicht van King, en is hij een beduidend minder briljant verteller. Neemt niet weg dat Niceville met zijn prettige stijl en licht ironische klank lekker wegleest en goed is voor een paar spannende uren. Stof genoeg voor meer ‘minder nice’ ongein- al dan niet bovenaards.

ØØØOO

Auteur(s): Carsten Stroud
Ondertitel: de vermissing
NUR: Spannende boeken algemeen
ISBN: 9789022554951
Paperback, € 19,95, 432 pagina's, 2012
Uitgever: Boekerij

Zie Crimezone.nl voor: Een onzichtbare - Pontus Ljunghill

http://www.crimezone.nl/web/Thriller/9789024558087-_Een-onzichtbare.htm

ØØØØO




















Auteur(s): Pontus Ljunghill
NUR: Literaire thriller
ISBN: 9789024558070 
Paperback, € 19,95, 384 pagina's, 2012
Uitgever: Luitingh

Inside out - Maria V. Snyder

Na de Studie-trilogie verscheen onlangs het eerste deel van een nieuwe, SF-achtige serie voor Young Adults van de hand van Maria V. Snyder. Inside Out speelt in een niet al te verre, bepaald niet aangename toekomst. Eén van de vele  dystopische YA-series, schijnt het, de laatste jaren bijna niet bij te houden zo talrijk op de markt gebracht. Met wisselend succes en de Hongerspelen van Collins niet te evenaren aan de top.

Niet verwonderlijk dat ook Inside Out volgens het bekende vaste stramien van de dystopische YA- thriller verloopt. Een post-apocalyptische wereld waarin de mensen onderdrukt leven tot er een tiener opstaat die zich fel verzet, wat uiteindelijk tot een grootscheepse opstand leidt met een betere samenleving  als resultaat. Persoonlijke dillemma’s, morele knelpunten, een vleugje romantiek- de gebruikelijke ingrediënten zijn hier goed gedoseerd aanwezig.

De 17-jarige heldin is ‘sloof’ Trella en zij staat helemaal niet te trappelen om ook maar iets betekenen voor haar mede-sloven met wie ze een armetierig leven leidt op de onderste niveau’s van het Binnen. Het enige wat de sloven doen is onder streng toezicht van de Opper-Cops werken voor de ‘oppers’ die in de bovenste niveau’s in luxe leven. Privacy noch een privéleven kennen zij: ze groeien niet eens op in een gezin. Trella vindt echter een eigen wereld in het complexe buizenstelsel waar zij schoonmaakster is. Als zij per ongeluk betrokken raakt bij een queeste naar de mythische poort naar het al even onwaarschijnlijke Buiten moet zij zich in nog onmogelijker bochten wringen. En ontdekt dat zowél de sloven als de oppers onder de duim worden gehouden door misleidende propaganda. Ze leven lijdzaam in onwetendheid. Onwetendheid over elkaar, over hun geschiedenis- zelfs over de functie en bedoeling van hun werkzaamheden.  

Alles laat naar zich raden. Voor de lezer zijn de omstandigheden buitengewoon mysterieus en onbegrijpelijk. Het blijft allemaal onverklaarbaar tot de grote openbaring aan het eind. Alles speelt zich af in buizen, afgesloten ruimtes en kleine kamertjes. De ruimte spreekt daarmee ontzettend tot de verbeelding en schept een duistere, benauwde, maar bovenal intrigerende atmosfeer. Knap en bijzonder creatief hoe Snyder alle kanten op weet te gaan in de zo beperkte -en dus beperkende- ruimte. Bijna het tegenovergestelde van de wereld van de Hongerspelen met zijn arena die eindeloos weids lijkt en al even eindeloze mogelijkheden biedt.

In een kale, troosteloze samenleving waar alle genegenheid in de kiem wordt gesmoord gaan de sloven onzichtbaar voor wie niet weet waar hij naar kijkt op eigen wijze verrassend sociaal  met elkaar om. Het is de vraag of dat zo blijft in een volgend deel, waarin de sloven en de oppers samen een nieuwe maatschappij moeten op opbouwen. Het zou trouwens best wel eens kunnen dat er een flinke tijdsprong genomen wordt in deel twee, aangezien dat in de lijn van het verhaal, waarin tijd een belangrijke rol speelt, ligt. Aan de andere kant is het moeilijk voor te stellen dat de relatie tussen Trella en haar hervonden maar verraderlijke moeder niet verder wordt uitgediept. Afwachten; tot juli 2013, aldus de uitgever.   

ØØØØO




















Auteur(s): Maria V. Snyder
Serie: Harlequin Young Adult
NUR: Fictie 15+
ISBN: 9789034755834 
Paperback, € 9,95, 2012
Uitgever: Harlequin Young Adult

Opstand - Veronica Roth

Tris, de zelfverkozen Onverschrokkene uit Inwijding, het eerdere deel  uit de de postapocalyptische serie van Veronica Roth, durft haar wapen niet meer te gebruiken nadat ze haar beste vriend tijdens de gewelddadige machtsovername van de Erudieten heeft moeten doodschieten.

Ze verzwijgt dit probleem voor Tobias, wat zorgt voor de eerste smet op hun broze liefde die toch al steeds meer onder druk komt te staan wanneer ze er ieder een eigen agenda op na lijken te houden.

Beiden bevinden zich op invloedrijke posities binnen hun Factie, Onverschrokkenheid, maar hun persoonlijke overtuiging omtrent het groepsbelang van hun en van de andere Facties komt niet met elkaar overeen- en dat drijft hen meedogenloos uiteen.

Politiek gekonkel, samenzweringen en verraad in alle denkbare vormen temidden van de puinhopen van wat –zoals blijkt- ooit zo goed bedoeld was als een nieuw, steviger fundament voor een vreedzame samenleving met een vanzelfsprekend gevoel voor moraliteit.

Opstand zit complexer in elkaar dan zijn voorganger en voert naar pieken en (grimmige) dalen op relationeel en emotioneel vlak, terwijl  zowel de geplande als de onvoorziene confrontaties tussen de Facties meer en meer uitmonden in nutteloos geweld- en een herhaling van de Grote Vernietiging.

Dat er wat inhoud van democratie en moraliteit aangaand nogal wat ‘open deuren’ worden ingetrapt zij het boek vergeven, want zoals er ten slotte in de aanloop naar een volgend deel  terecht wordt opgemerkt;  zó vanzelfsprekend zijn de omstreden begrippen helemaal niet.

Een spannend en meeslepend vervolg met net wat meer ‘bite’: een halve ster extra.

ØØØOO/3,5 sterren





















Auteur(s): Veronica Roth
Ondertitel: haar keuze kan alles vernietigen
NUR: Fictie 15+
ISBN: 9789000314508 
Paperback, € 19,99, 352 pagina's, 2012
Uitgever: Van Goor

Het scherp van Ambon - Wouter van Mastrigt

Een wat teleurstellende historische roman, dit derde deel in een reeks door Wouter van Mastrigt die zich afspeelt in de Gouden Eeuw. Al helemaal als je je hebt laten leiden door de omslag van Het scherp van Ambon dat het boek tot historische thriller betitelt. Het ‘scherp’ uit de titel is een leuke dubbelzinnigheid, maar zowel zwaardsnede als het hete kruid zijn (te) ver te zoeken.

Opnieuw raakt hoofdpersoon Evan Sharpe betrokken bij vuil gekonkel van zijn meerderen- ditmaal binnen de Admiraliteit waar aartsvijand Poth een hand houdt boven de sjoemelende handelslieden in het Verre Oosten die de VOC benadelen voor eigen gewin. Evans broer wordt valselijk beschuldigd van opruiing van de inlanders en Evan maakt de lange reis naar Ambon om hem te redden. Het is deels ook een vlucht, want hijzelf is eveneens uit de gratie gevallen. In Indië belandt hij meteen in een gevangenkamp en krijgt een en ander te verduren, voor hij terug kan keren naar Hollandse bodem.

Wouter van Mastrigt is sterk in zijn beschouwende beschrijvingen van natuur en samenleving en weet de sfeer krachtig en beeldend op te roepen. In Het scherp van Ambon dat zich grotendeels afspeelt in het oude Indië is die sfeer net als het klimaat jammergenoeg vooral loom en sloom. En de opgeroepen beelden net als de natuur eindeloos en woekerend. De steeds opgelepelde geschiedenislessen en demografische wetenswaardigheden die in de mond worden gelegd van personages die alleen daarom op toneel lijken te zijn geroepen zetten een irritante rem op de vaart van de plot. En dat terwijl de verhaallijn – simpel als die eigenlijk is- liederlijk uiteen waaiert, verdeeld over diverse personages, zonder veel (spannende) meerwaarde te geven aan de plot. Sterker nog, het trage verhaal heeft een relatief abrupt einde zonder dat de besognes van de bijfiguren bevredigend worden afgehandeld. Een deceptie voor wie zich omwille van het verhaal door taaie stukken heeft heengebeten.

Het grote probleem van Het scherp van Ambon zit hem in de verdeling van de enorme hoeveelheid informatie en de weinige actie. Bij vlagen is het boek werkelijk spannend, meeslepend en nagelbijtend spannend zelfs. Helaas gaat hier de vergelijking op met af en toe een pittig kruidkorreltje in een verder vrij smaakloos gerecht. Dit boek is eigenlijk vooral interessant als je bijzondere interesse voor de VOC en Indië hebt, anders blijf je met een wrange nasmaak zitten.

ØØOOO

Auteur(s): Wouter van Mastricht
NUR: Historische roman (populair)
ISBN: 9789045201788 
Paperback, € 22,95, 480 pagina's, 2012
Uitgever: Karakter Uitgevers BV

Zie Crimezone.nl voor: Zeemansbruid - Judith Visser

http://www.crimezone.nl/web/Thriller/9789401600040_Zeemansbruid.htm

ØØØØO




















Auteur(s): Judith Visser
NUR: Literaire thriller
ISBN: 9789401600033
Paperback, € 14,90, 2012
Uitgever: Xander Uitgevers B.V.

Zie Boek (nov/dec) voor: Aan niemand vertellen - Simone van der Vlugt

ØØØOO

Auteur(s): Simone van der Vlugt
NUR: Literaire thriller
ISBN: 9789041421470
Paperback, € 19,95, 2012
Uitgever: Anthos Literaire Thrillers

De verborgen universiteit II: Het levende labyrint - Natalie Koch

Natalie Koch maakt zich weer helemaal waar met Het levende Labyrint, het lang verwachte tweede deel van haar cross-over fantasy serie De verborgen universiteit. Blijft immers spannend, of een auteur met een volgend deel erin slaagt aan de hooggespannen verwachtingen van het lezerspubliek te voldoen.  Hierin slagend doet Koch denken aan J.K. Rowling met haar Harry Potter serie, waar ze zo duidelijk door geïnspireerd is en hier en daar ook  ‘leentjebuur’ heeft gespeeld. In bescheiden mate overigens, Rowling zal geen reden zien Koch van plagiaat te betichten. Wat Koch authentiek maakt is haar fantasie die verrast en tegelijkertijd  vertrouwd klinkt, een opvallende combinatie van ‘uitheemse’ ingrediënten rijkelijk overgoten met een Hollands sausje. Feit is hoe dan ook dat de boeken over de 19-jarige Nederlandse Alexa Westerhof die in Londen als kersverse Magi aan een verborgen magische universiteit studeert risicoloos aan gretige Harry Potter verslinders voorgeschoteld kunnen worden. Met name díe groep die zich er ‘te oud’ (15- 20jaar) voor acht.

Dit tweede deel gaat verder bij aanvang van Alexa’s tweede semester aan de verborgen universiteit. Ze gaat onvermoeid door met wroeten in het mysterieuze verleden van haar twintig jaar geleden verongelukte Engelse vader. Niet iedereen blijkt daar gelukkig mee, maar ondanks bedreigingen en openlijke tegenwerking komt ze er met hulp uit onverwachte hoek achter dat haar vader samen met vier andere studenten betrokken was bij een geheim en uiterst gevaarlijk onderzoek dat niet zonder gebruik van zwarte magie kon worden verricht. Tot op de dag van vandaag zitten zwarte magiërs achter de onderzoeksresultaten aan en Alexa komt flink in het nauw te zitten. Ze moet beslissingen nemen die de levens van de mensen die ze lief heeft negatief beïnvloeden. Wat is de juiste keuze, bestaat die überhaupt?

Spannend en onderhoudend, met name de stukken uit een dagboek dat Alexa vindt zijn beeldend en meeslepend. Tijdens het lezen van dit dagboek raakt Alexa’s heden ietwat in verdrukking en naar het einde toe kabbelt het verhaal een tikje traagjes af. Dat en enkele minder relevante verhaallijnen –dit deel is beduidend dikker dan het eerste- doen vooralsnog vooral vermoeden dat het derde en tevens slotdeel  een definitief verhelderend hoogtepunt zal worden. Weer afwachten in spanning dus.

ØØØØO

Auteur(s): Natalie Koch
NUR: Literaire roman, novelle
ISBN: 9789021442440 
Gebonden, € 22,50, 624 pagina's, 2012
Uitgever: Querido's Uitgeverij BV, Em.

Zie Crimezone.nl voor: In haar eer - Tess Franke

http://www.crimezone.nl/web/Thriller/9789041423054-_In-haar-eer.htm

ØØOOO

Auteur(s): Tess Franke
NUR: Literaire thriller
ISBN: 9789041415394 
Paperback, € 19,95, 2012
Uitgever: Anthos Literaire Thrillers

Een goede raad - J.K. Rowling

De eerste roman voor volwassen van J.K. Rowling ná haar immens populaire Harry Potter serie voor kinderen. Officieel voor kinderen dan, want naarmate de serie vorderde werd de toon grimmiger en volwassener. En werden de boeken net zo populair bij volwassenen.

Vandaar ook dat er reikhalzend werd uitgekeken naar A Casual Vacancy – in het Nederlands vertaald als Een goede raad. Grote commotie toen uit eerste reacties bleek dat de roman niets, maar dan ook niets met magie te maken heeft en zelfs boordevol ‘onbetamelijkheden’ zou staan. Teleurstelling en haast persoonlijke gekwetsheid bij veel critici: Rowling lijkt zich misschien íetwat te veel hebben willen afzetten van knuffeltovenaar en co-helden. Dat getuigt natuurlijk van weinig respect voor eigen werk- en voor de lezer.

De commotie maakt natuurlijk wel nieuwsgierig. En wat blijkt: Een goede raad is gewoon een steengoede roman. Niet geschikt voor kinderen, inderdaad. Natuurlijk zit er seks en minder fraai taalgebruik in, maar nergens overmatig of zonder functie. Het is een droge, bijna satirische weerspiegeling van de –typisch Engelse- samenleving en staat garant voor een constante glimlach met geregeld een frons en af en toe een traantje. In de verte doet het denken aan Bonita Avenue van Peter Buwalda gemixt met Skippy tussen de sterren van Paul Murray.

Geen vrolijke of erg optimistische roman. In het fictieve idyllische dorpje Pagford komt onverwacht de positie van raadslid vrij. De bevolking en de kandidaten die zich voor de vrije post opwerpen zijn verdeeld in twee kampen; vóór of tegen afstoting van de achterstandswijk The Field (met een beruchte afkickkliniek als gevoelig twistpunt).

Om dit simpele gegeven draait deze complexe roman. Een soap-opera in het kwadraat en dat is hier absoluut niet laatdunkend bedoeld. Vanuit het perspectief van 17 (!) personages wordt de hele gang van zaken aan alle kanten belicht. Vanzelfsprekend zit er achter zogenaamde schone schijn méér en de persoonlijke  visie en belevenissen van alle personages brengen dat haarfijn en vooral genadeloos aan het licht. Uiteindelijk zijn mensen –al dan niet afkomstig uit The Field- allemaal gelijk: stuk voor stuk handelt men uit zelfbehoud, in meer of mindere mate doorgetrokken naar eigen belang. Egocentrisme is de motor van de gebeurtenissen die direct of indirect het gevolg zijn van die ene vrijgekomen post. Dieperliggend thema is de nurture/nature kwestie: in hoeverre zijn omgeving en opvoeding bepalend voor het persoonlijke  karakter ten opzichte van (genetische) afkomst. Rowling laat dat uiteindelijk in het midden, maar is bepaald onbarmhartig.

Wat deze roman zo heerlijk om te lezen maakt is de Hogere Vertelkunst die Rowling op heel  nieuwe wijze weer toont. Een unieke techniek die zich nog het best laat omschrijven als het “carrousel”-perspectief. Het perspectief van de 17 meest uiteenlopende personages wisselt namelijk voortdurend en vaak, soms per pagina maar vaak zelfs ook per alinea. Een chronologische afwisseling: nergens achteraf beschouwend, maar continu op elkaar aansluitend- als een rit in een carrousel meevoerend. Het resultaat is niet verwarrend, maar wel uiterst vermakelijk. De perceptie van de personages blijkt –binnen een gedeeld moment- zó haaks op elkaar te staan: een betere of komischer manier om dat te tonen is er niet. Buitengewoon knap, net als het feit dat je als lezende buitenstaander onherroepelijk betrokken raakt bij de Pagforders, hóe irritant ze soms ook zijn. Als er dan toch een beetje magie in deze rauwe, überrealistische roman gevonden kan worden, dan zit het hem in deze heerlijke carrouselrit.

ØØØØØ

Auteur(s): J.K. Rowling
NUR: Vertaalde literaire roman, novelle
ISBN: 9789022564295 
Gebonden, € 24,95, 544 pagina's, 2012
Uitgever: Boekerij
ISBN: 9789022564301 
Paperback, € 19,95, 544 pagina's, 2012
Uitgever: Boekerij

De eerste echte leugen - Marina Mander

Lieflijk en tegelijkertijd luguber, deze charmant ogende Italiaanse novelle met een bizar en toch aannemelijk verhaal dat op zijn minst opmerkelijk genoemd moet worden.

Éen ding weet de 10-jarige Luca zeker als hij ontdekt dat zijn moeder dood in haar bed ligt- hij heeft geen vader, dus nu zal hij naar het weeshuis moeten.

Dat wil hij koste wat kost voorkomen en dus gaat hij gewoon naar school waar hij mooi weer speelt.

Luca –vroegwijs door het leven met zijn depressieve moeder- weet wat de afwezigheid van een moeder danwel vader kan verraden en let dus op de belangrijke details, van gekamde haren tot en met de dagelijkse schone onderbroek.

Op zijn katje Blue na is Luca voortdurend alleen, waardoor hij zich met alle vrije tijd die hij in zijn `normale’ verborgen leven heeft eigenlijk geen raad weet en alleen zijn gedachten en herinneringen als afleiding heeft.

Mooie maar ook minder fraaie herinneringen laten hem naarmate de shock waarin hij verkeert afneemt verder en verder van de werkelijkheid afglijden.

Luca verzinkt in een staat van lethargie waarin zijn moeizame perceptie van de hele toestand blijkt uit hersenspinsels en de bizarre associaties die hij heeft.

Zijn onderbroeken draagt hij inmiddels binnenstebuiten en alles is doordrenkt van de stank van de lijklucht, wanneer de kloof tussen allemans dagelijkse bestaan en Luca's gelogen leven onverdraaglijk groot wordt en boosheid en vervolgens acceptatie Luca de deur naar de échte realiteit doen openen.

Het jonge perspectief waaruit dit bijzondere proces van rouwverwerking wordt verteld klinkt authentieker naarmate Luca zijn grip op de realiteit verliest en zijn aanvankelijk vroegrijpe en betweterige toon  plaats maakt voor meer kinderlijke interpretaties en uitingen.

De bevreemdende, vaak vergezochte maar originele beeldspraak máákt de sfeer en zal diegenen die daar gevoelig voor zijn niet in de koude kleren gaan zitten.

ØØØOO

Auteur(s): Marina Mander
NUR: Vertaalde literaire roman, novelle
ISBN: 9789041421005 
Paperback, € 12,95, 2012
Uitgever: Anthos

Terugkeer ongewenst - Charles Lewinsky

 

Als het aan Charles Lewinsky zelf had gelegen had zijn onlangs uit het Duits vertaalde roman Terugkeer ongewenst zijn oorspronkelijke titel gehouden: Gerron.

Ondanks deze niet erg ‘klinkende’ naam is na lezing duidelijk waarom. Dit boek ís Gerron. De in de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw beroemde Joodse acteur en regisseur Kurt Gerron. Een toneelnaam, want oorspronkelijk was zijn naam Gerson, verbasterd uit het oud-Hebreeuws: ‘een buitenstaander’. Precies dat blijkt hij hier ook te zijn. Deze echt bestaande figuur is fictief ingevuld door Lewinsky die haast letterlijk in de huid van Gerron kruipt en hem als ik-verteller zijn relaas laat doen. Hoewel het boek bijna niet te vergelijken valt met Lewinsky’s eerdere romans, wordt onwillekeurig weer bewondering afgedwongen: wat kan die man schrijven.

Wanneer Gerron begint te vertellen zit hij in Theresienstadt, een Duits jodenkamp in Tsjechië waar tijdens de WOII prominente Joden ‘bewaard’ worden om zo nodig tentoon gesteld te kunnen worden ten overstaan van de wereld. Gerrons situatie is extra netelig aangezien hij gevraagd is een propagandafilm over het ‘goede leven’ in Theresienstadt te regisseren. Een onoverkomelijk gewetensconflict; weigert hij dan gaan hij (en –erger nog- zijn vrouw Olga) op definitief transport naar Auschwitz, accepteert hij de opdracht dan betekent dat onherroepelijk en paradoxaal genoeg het einde van het bestaan van Gerron.

Zolang hij zijn herinneringen heeft, weet Gerron wat en dus wie hij is. En zolang je weet wie je bent, ben je een persoon, een mens. Van existentieel belang in onmenselijke omstandigheden. Tot het doek definitief valt in Theresienstadt (in oktober 1944 werden Gerron en Olga op transport gesteld en vergast) is Gerron regisseur van zijn eigen leven. Speelde de rollen van de persoon die hij wilde zijn. De goede echtgenoot, de strenge maar rechtvaardige regisseur, de eeuwige zanger van Berthold Brecht’s ‘haaienlied’, noem maar op. Terugblikkend op zijn leven speelt hij nu voor zelf-analyticus en toneelcriticus van de vernietigendste soort.  

De ‘hemelse dramaturg’ moet zich rot hebben zitten lachen om het stuk dat Gerrons’ leven moest voorstellen, zo concludeert hij. Achteraf terugkijkend is altijd alles begrijpelijk: verkeerde beslissingen op achteraf beschouwd cruciale momenten. Ironie voert de boventoon. Toen hij begin jaren dertig op het hoogtepunt van zijn carrière de kans afsloeg om naar Amerika te gaan, miste hij het juiste moment om het toneel te verlaten, uit pure acteursijdelheid.

Zijn opportunistische, door hem verachte collega Alemann, die altijd weer de boel mooier maakte en voortdurend de dans wist te ontspringen, sterkte Gerrons persoonlijke moraal; zo moest het dus niet. Híj boog beslist niet voor de oprukkende Nazi’s in de absurde beginjaren van de WOII, waarvan hij trouwens nog enkele jaren in Nederland (Scheveningen) doorbracht. Beslissingen met die houding genomen deden hem echter uiteindelijk in Theresienkamp belanden.

En daar beseft Gerron dat hij niet veel anders is dan de vele Alemannen in zijn leven. Dat hij kampgenoten tracht te redden door ze een rol te geven in zijn propagandafilm (want ‘wie belangrijk is wordt niet afgevoerd’) doet niet af aan het ontluisterende feit dat ook hij niets anders doet dan proberen zijn eigen hachje te redden. In zijn laatste dubieuze glansrol als regisseur verliest hij dan tenslotte toch zichzelf, een paar dagen voordat ook zijn fysieke bestaan beëindigd wordt. Er zijn 15 minuten van zijn film bewaard gebleven: beslist de moeite waard deze beelden te bekijken via de link die te vinden is op Wikipedia.

Terugkeer ongewenst is een waar meesterwerk dat indruk maakt op alle fronten. Met Gerron als schijnbaar onbetrouwbare verteller –dikwijls spiegelt deze de werkelijkheid mooier voor dan ze eigenlijk was om ze vervolgens te corrigeren met de confronterende woorden “Maar zo was het niet”- geeft Lewinsky zijn lezers aan dat het gaat om zijn persoonlijke inkleuring van het natuurlijk verder onbekende gevoelsleven van Kurt Gerson. De waarheid ligt altijd in het midden, net zo onduidelijk als de grens tussen goed en kwaad. Dat maakt het verhaal er niet minder schrijnend, noch minder knap geconstrueerd door. Complimenten ook aan vertaalster Elly Schipper die er een zware kluif aan zal hebben gehad om het toneeljargon en de fraaie toneelgerelateerde beeldspraken (met name de werkelijk eindeloos doorgevoerde metaforen) met behoud van juiste toon en intentie te vertalen. Het boek vertelt uit een zo danig originele invalshoek en in zulke prachtig beeldende taal van de verschrikkingen van de WOII dat je je er bijna voor zou schamen dat het lezen ervan zo’n verrukkelijke ervaring is.

ØØØØØ

Auteur(s): Charles Lewinsky
NUR: Vertaalde literaire roman, novelle
ISBN: 9789056724108 
Gebonden, € 22,95, 448 pagina's, 2012
Uitgever: Signatuur